Bir çocuk ağladığında evdeki bütün kararlar değişiyorsa orada çocuğun duygusu değil, yetişkinin çaresizliği yönetiyordur.
Sert bir cümle, biliyorum. Ama bazı gerçekleri fazla yumuşatınca görünmez oluyor. Çocuğu üzmemek için her isteğine boyun eğen anne baba, çoğu zaman sevgisini gösterdiğini sanıyor. Oysa çocuk sevgiyi, her istediğinin yapılmasından değil; kendisini koruyan, yol gösteren ve gerektiğinde dur diyebilen bir yetişkinin varlığından öğreniyor.
Şefkat, çocuğun önünde eğilip her söylediğini yapmak değildir. Şefkat, öfkelendiğinde yanında kalmak; öfkesini başkasına yönelttiğinde ise sınırı hatırlatmaktır. “Kızdığını görüyorum. Ama vuramazsın.” Bu kadar. Ne nutuk çekmeye gerek var ne de çocuğun duygusunu küçümsemeye. Duygusu kabul edilir, davranışına sınır konur.
Bugün bazı evlerde “Hayır” demek neredeyse kabalık sayılıyor. Çocuk üzülmesin, ağlamasın, hayal kırıklığı yaşamasın diye yetişkinler kendi sözlerinden geri dönüyor. Sonra çocuk, ağladığında dünyanın karar değiştirdiğini öğreniyor. Bu onun suçu değil. Çocuk, önüne konan düzeni tanır ve o düzene göre davranır. Kural her seferinde değişiyorsa çocuk da sınırı her seferinde yeniden dener.
Çocuklar sınırları zorlar. Bu, onların kötü ya da şımarık olduğu anlamına gelmez. Büyürken dünyanın nerede başlayıp nerede bittiğini anlamaya çalışırlar. Yetişkinin işi bu sınırı öfkeyle çizmek değil, kararlılıkla göstermektir. Ses yükseltmeden de otorite kurulur. Hatta çoğu zaman gerçek otorite, sesin yükselmesine ihtiyaç duymaz.
Bir markette ağlayan çocuğu görünce hemen hüküm vermek kolaydır. “Anne babası söz geçiremiyor” der geçeriz. Oysa tek bir sahne, bir çocuğu da ailesini de anlatmaya yetmez. Çocuk yorulmuş olabilir, korkmuş olabilir, kendini ifade edemiyor olabilir. Anlamak gerekir. Fakat anlamak, her davranışa izin vermek değildir. Çocuğun duygusunu duymak başka, o duygunun bütün evi yönetmesine izin vermek başkadır.
Okulda bu ayrım daha görünür hâle gelir. Evde beklemeyi öğrenmemiş çocuk, sınıfta sırasını beklemekte zorlanır. Her isteği anında karşılanan çocuk, arkadaşının da hakları olduğunu kabullenmekte güçlük çeker. Öğretmenin koyduğu her kuralı kişisel bir engel gibi görebilir. Bu, çocuğu suçlama meselesi değil; ona hayatın yalnızca kendi isteğinden ibaret olmadığını öğretme meselesidir.
Anne babalar çocuklarının kalbi kırılmasın istiyor. Bu çok insani. Fakat çocuk her üzüntüden korunarak değil, üzüntüsünü taşıyabileceğini görerek güçlenir. Her kapıyı onun için açamayız. Bazen yanında durup kapının açılmayacağını söylememiz gerekir.
Çocuğa “Hayır” demek onu sevmemek değildir. Her “Evet” de sevginin kanıtı sayılmaz. Sevgi bazen oyuncağı almamak, ekranı kapatmak, vurmasına izin vermemek, verdiğimiz kararı ağlama karşısında değiştirmemektir. Çocuk o an kızabilir. Biz yine de sakin kalabiliriz.
Çünkü çocukların ihtiyacı her dediğini yapan yetişkinler değil; sözüne güvenebilecekleri yetişkinlerdir. Şefkat yumuşak bir sesle konuşabilir. Ama sınır, her rüzgârda yerinden oynarsa çocuk kendini güvende hissedemez.