Kara platformu olarak da adlandırılan kıta sahanlığı, bir kıtayı veya kara parçasını çevreleyen sığ ve eğimli deniz tabanını ifade ediyor. Kıyı devletleri bu bölgede deniz yatağı ve toprak altındaki doğal kaynakların araştırılması ve işletilmesine ilişkin belirli egemen haklara sahip oluyor.
Kıta sahanlığının genişliği ne kadar?
Kıta sahanlıklarının genişliği bölgeden bölgeye önemli farklılıklar gösteriyor. Jeolojik açıdan ortalama genişliğinin yaklaşık 75 kilometre olduğu kabul ediliyor.
Çoğu bölgede kıta sahanlığı, kara kütlesinin deniz sınırından sonraki doğal uzantısı şeklinde devam ediyor. Derinliği de bölgelere göre değişmekle birlikte genel olarak 150 metreden fazla olmayan sığ deniz alanlarından oluşuyor.
Dünyanın en geniş kıta sahanlığı Sibirya kıta sahanlığı olarak biliniyor. Yaklaşık 1.500 kilometre genişliğe ulaşan bu alanın yanı sıra Kuzey Denizi ve Basra Körfezi de geniş kıta sahanlıklarının bulunduğu bölgeler arasında yer alıyor.
Kıta sahanlığı nasıl belirleniyor?
Kıta sahanlığı kavramı, uluslararası deniz hukukunda yalnızca jeolojik özelliklerle değil, hukuki kriterlerle de belirleniyor.
Bir kıyı devletinin karasuları dışında kalan deniz yatağı ve toprak altında ekonomik haklar kullandığı alan olarak tanımlanan kıta sahanlığı, Uluslararası Adalet Divanı'nın 1969 tarihli kararında kıyı devletinin ülkesinin veya ülkesel egemenliğinin açık deniz altındaki devamı ya da doğal uzantısı olarak değerlendirildi.
Bu alan üzerindeki hakların kullanılması için ayrıca bir ilan yapılması gerekmiyor.
200 deniz mili kuralı nedir?
1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne göre kıta sahanlığı, kıyı devletinin karasularının devamında kıta kenarının dış sınırına kadar uzanan deniz yatağı ve toprak altını kapsıyor.
Kıta kenarının dış sınırının belirlenen mesafeye ulaşmadığı durumlarda ise kıyı devletinin kıta sahanlığı, esas hatlardan itibaren 200 deniz miline kadar uzanabiliyor.
Kıyı devletleri, kara topraklarının doğal uzantısı niteliğindeki bu bölgede deniz yatağı ve toprak altında bulunan doğal kaynaklar üzerinde egemen haklara sahip bulunuyor.
350 deniz mili sınırı ne zaman uygulanıyor?
Bir kıyı devletinin kıta kenarının dış sınırının 200 deniz milini aşması halinde ise belirli koşullar çerçevesinde kıta sahanlığının dış sınırı esas hatlardan itibaren en fazla 350 deniz miline kadar belirlenebiliyor.
Bu nedenle kıta sahanlığının sınırı her ülke için aynı mesafede bulunmuyor. Deniz tabanının jeolojik yapısı ve uluslararası deniz hukuku kapsamında belirlenen kriterler sınırın tespitinde önem taşıyor.
Kıta sahanlığı kavramı ne zaman ortaya çıktı?
Kıta sahanlığı kavramının uluslararası hukukta ortaya çıkışı 1945 yılına dayanıyor. ABD Başkanı Harry Truman tarafından yayımlanan Truman Bildirisi ile ABD'nin kıta sahanlığında bulunan deniz altındaki doğal kaynaklar üzerindeki hakları ilan edildi.
Bu gelişmenin ardından kıta sahanlığı kavramı uluslararası alanda giderek benimsendi ve deniz hukukunun önemli kavramlarından biri haline geldi.
Kıta sahanlığı bugün özellikle deniz yatağı ve toprak altında bulunan petrol, doğal gaz ve diğer doğal kaynakların araştırılması ve işletilmesi bakımından kıyı devletleri açısından büyük önem taşıyor.
