Bitlis’in Hizan ilçesinde sonbaharın gelişiyle birlikte üzüm pekmezi yapımında yoğun mesai başladı. Köylüler, bağlarından topladıkları üzümleri dedelerinden öğrendikleri yöntemlerle işleyerek doğal pekmeze dönüştürüyor.
Hizan’a bağlı Akşar köyünün Kılavuz mezrasında yetiştirilen bölgeye özgü siyah üzümler, sofralık tüketimin yanı sıra pekmez üretiminde de değerlendiriliyor. Bir asrı aşkın süredir devam eden bu gelenek, köylülerin ortak çalışmasıyla gelecek nesillere aktarılıyor.
Üzümler saatlerce kaynatılarak pekmeze dönüşüyor
Geleneksel pekmez üretiminde ilk olarak bağlardan toplanan üzümler havuzlarda çiğnenerek suyu çıkarılıyor. Elde edilen üzüm şırası, maya olarak kullanılan beyaz toprakla karıştırılarak büyük kazanlarda kaynatılıyor.
İlk kaynatma işleminin ardından süzülen üzüm suyu, daha büyük kazanlara alınarak yeniden kaynatılıyor.
Yaklaşık 5-6 saat süren zahmetli işlemin sonunda koyulaşan üzüm suyu, doğal pekmeze dönüşüyor.
Hizan’ın 13 köyünde asırlık gelenek sürdürülüyor
Hizan ilçesinin 13 köyünde devam eden geleneksel pekmez üretimi, özellikle üzüm hasadı döneminde yoğunlaşıyor.
Köylerin ortak alanlarına kurulan büyük kazanlarda saatlerce kaynatılan üzüm şırası, sabır ve emek gerektiren işlemlerin ardından pekmez haline getiriliyor.
Bölge halkı, bu yöntemle hem yetiştirdikleri üzümleri değerlendiriyor hem de kuşaktan kuşağa aktarılan üretim kültürünü yaşatıyor.
"Dedelerimizden kalan yöntemlerle üretiyoruz"
Akşar köyünde geleneksel yöntemlerle üzüm pekmezi üreten Erkan Özer, bağların bakımından pekmezin hazırlanmasına kadar tüm aşamaları geçmişten gelen yöntemlerle gerçekleştirdiklerini söyledi.
Üzüm bağlarında budama ve çapalama işlemlerini doğal yöntemlerle yaptıklarını belirten Özer, sonbaharda hasat ettikleri üzümleri köye getirerek sıktıklarını ifade etti.
Elde edilen üzüm suyunu bidonlarda mayalanmaya bıraktıklarını anlatan Özer, ardından büyük kazanlarda kaynatarak pekmez haline getirdiklerini kaydetti.
100 kilogram üzüm şırasından 30-35 kilogram pekmez elde ediliyor
Üretim sürecine ilişkin bilgi veren Erkan Özer, yaklaşık 100 kilogram üzüm şırasından 30 ila 35 kilogram pekmez elde ettiklerini belirtti.
Hazırlanan pekmezlerin bir süre dinlendirildikten sonra kaplara doldurularak satışa sunulduğunu ifade eden Özer, geleneksel yöntemlerle üretilen pekmezin özellikle kış aylarında yoğun ilgi gördüğünü söyledi.
Özer, vatandaşların üzüm pekmezini öksürük ve solunum yolu rahatsızlıklarına karşı da geleneksel olarak tükettiğini dile getirdi.
Hizan’da büyük emekle hazırlanan üzüm pekmezi, yöresel lezzet olmasının yanı sıra bir asrı aşkın süredir yaşatılan üretim geleneğinin önemli bir parçası olmaya devam ediyor.
