Bölgenin önemli tarihi ve su altı arkeolojik değerlerinden biri olan Batık Şehir, binlerce yıl öncesine dayanan geçmişiyle dikkat çekiyor. Birinci Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı olarak tescillenerek koruma altına alınan Batık Şehir, aynı zamanda bölgedeki dalış turizminin önemli noktaları arasında yer alıyor.
2020 yılında Elazığ'ın Sivrice ilçesinde ve 2023 yılında Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremler, su altında bulunan tarihi yapıları da etkiledi. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yüzeydeki doğal ve kültürel mirasın yanı sıra su altında kalan tarihi değerleri de araştıran 'Anadolu'nun Derinlikleri' belgesel film ekibi, Hazar Gölü'nde gerçekleştirdiği dalışlarda Batık Şehir'deki tahribatı görüntüledi.
Hazar Gölü'ne çok sayıda dalış yapan ekip, depremler nedeniyle surların, kale yapısının ve burçların ciddi oranda hasar aldığını, bazı bölümlerin yıkılıp kırıldığını belirledi. Bazı kemerlerin de çöktüğü görüntülerle belgelendi.
'Yer yer yıkıldığını ve kırıldığını gördük'
Anadolu'nun Derinlikleri Projesi Güvenlik ve Keşif Dalgıcı Faruk Gül, Hazar Gölü'nün tektonik yapısına dikkat çekerek bölgede meydana gelen iki büyük depremin Batık Şehir'e ciddi zarar verdiğini söyledi.
Gül, "Bu bölgede daha önce iki tane büyük deprem meydana geldi. Birisi 2020 Sivrice depremi, bir de 2023 yılında Kahramanmaraş'ta yaşanan depremlerdir. Bu depremlerde burası ciddi hasar almış. Biz buranın depremden dolayı bu kadar zarar aldığını bilmiyorduk" dedi.
Belgesel çekimleri sırasında tarihi yapıların durumunu gördüklerini belirten Gül, "Surların, kale yapısının ve burçların ciddi oranda hasar alarak tahribat gördüğünü, yer yer yıkıldığını ve kırıldığını gördük. Bazı kemerlerin çöktüğünü belgeledik" ifadelerini kullandı.
Deprem ve afetlerin tarihi yapılara zarar verebildiğini belirten Gül, su altında restorasyon çalışmalarının daha zor olduğunu söyledi. Tahribatın zaman içerisinde artabileceği uyarısında bulunan Gül, gelecek nesillerin Batık Şehir'i görememe ihtimaline dikkat çekti.
Gül, "O yüzden biz burayı belgelerle ve raporlarla kayıt altına aldık. Su içerisinde çalışmalarımız bittiğinde, ilgili makamlara rapor edeceğiz" diye konuştu.
'Bazı bölgelerde kırılmalar bir insanın rahat girebileceği düzeyde'
Keşif yapılan alanın oldukça geniş olduğunu belirten Gül, tarihi surların uzunluğunun yaklaşık 2,5 kilometre olduğunu söyledi. Dalışların farklı bölümlerde kısım kısım gerçekleştirildiğini ifade eden Gül, görüntülerin yeterli olmadığı durumlarda aynı bölgeye yeniden dalış yaptıklarını anlattı.
Araştırmaların Fırat Üniversitesindeki akademisyenlerle birlikte yürütüldüğünü belirten Gül, kale yapısında farklı büyüklüklerde taşların kullanıldığını gözlemlediklerini söyledi.
Gül, "Yaptığımız araştırmalarda, kalenin dip yapılarının daha büyük taşlardan yukarı çıktıkça taşların küçüldüğünü görüyoruz. Buradan yola çıktığımızda birden çok medeniyetin ev sahipliği yaptığı görülüyor" dedi.
Kale duvarlarının yaklaşık 2 metre, surların ise yaklaşık 2,5 kilometre uzunluğunda olduğunu belirten Gül, Hazar Gölü'nün tektonik yapısının da hasarın artmasında etkili olduğunu ifade etti.
Gül, "Duvarların kolay kolay hasar almayacağı belli fakat yaşadığımız depremler küçük depremler değildi. Burası da zaten tektonik bir göl. Bundan dolayı hasar oranı yer yer artabiliyor. Bazı bölgelerde kırılmalar bir insanın rahat girebileceği düzeydedir" diye konuştu.
'Yarıkların daha da açıldığını fark ettik'
Anadolu'nun Derinlikleri Dalış Amiri İdris Çakmak da Batık Şehir'deki değişimi yıllar içerisinde gerçekleştirdikleri dalışlarla gözlemlediklerini söyledi.
2017 yılında yaptıkları dalışlarda bölgede küçük çaplı yarıklar bulunduğunu belirten Çakmak, bunların nedenlerinden birinin Hazar Gölü'nün tektonik yapısı olduğunu ifade etti.
2020 yılındaki dalışlarında yarıkların daha belirgin hale geldiğini aktaran Çakmak, 6 Şubat depremlerinin ardından gerçekleştirdikleri dalışta ise yarıkların daha da genişlediğini gördüklerini söyledi.
Çakmak, "2017 yılında biz buraya dalış yaparken, burada ufak çaplı yarıklar vardı. Bunun nedenlerinden birisi de buranın tektonik bir göl olmasından kaynaklıydı. 2020 yılında tekrar bir dalış gerçekleştirdik ve gözümüze çarpan şeyler oldu. Dalış yaptığımızda yarıkların biraz daha boy gösterdiğini fark ettik. Kahramanmaraş depremlerinin ardından buraya Anadolu'nun Derinlikleri Projesi adı altında tekrar bir dalış yapacaktık. Dalışı gerçekleştirdiğimizde yarıkların daha da açıldığını fark ettik. Bunun da 6 Şubat depremlerinden oluştuğunu düşünüyoruz" diye konuştu.
Batık Şehir'de sürdürülen su altı araştırmalarıyla tarihi yapıların mevcut durumu kayıt altına alınırken, çalışmaların tamamlanmasının ardından elde edilen bulguların rapor halinde ilgili makamlara sunulacağı belirtildi.
